Het verhaal van de naakte vrouw

17 april 2021


Overgenomen uit de Gooi- en Eemlander van zaterdag 20 maart 2021. 

Het verhaal van de naakte vrouw

Een naakte vrouw met twee herten en een vogel. Precies 75 jaar geleden werd het beeld van kunstenaar Pieter Starreveld naast de banen van tennisvereniging Hoogerheide aan de Ceintuurbaan in Hilversum geplaatst. Bertus Wiggerts, bestuurslid en enthousiast tennisser, dook in de geschiedenis van het kunstwerk dat hem al jaren intrigeert. En schreef een verhaal over de link met Philips, een geheime verstopplek voor de Duitse bezetter, de terugkeer in 2016 naar het tennispark. En waarom droeg ze jarenlang een keurig tennisjurkje? 

 door Susanne van Velzen 

Hilversum  

Statig, misschien wel een tikkeltje treurig kijkt ze over haar linkerschouder naar de net geveegde gravelbanen. De netten hangen nog niet, het  buitenseizoen moet nog beginnen. Een reetje vlijt zich met haar kop tegen haar onderarm, op haar opgeheven rechterhand zit een sperwer. „Prachtig hè?”, zegt Bertus Wiggerts. Hij kijkt haar even in de ogen. Het beeld van kunstenaar Pieter Starreveld (1911-1989) bij de ingang van tennisvereniging Hoogerheide in Hilversum is bedekt met groene aanslag. Ze mist een stukje van een teen en het hertje een stuk staart en oor. „Uit een stuk steen is het gemaakt, dat vind ik zo bijzonder. Ze stond oorspronkelijk pal naast de baan. Daar zou ze weer naar toe moeten.” Niet alleen tennis, ook schrijven is een hobby van de Hilversummer met roots in Eemnes. Hij schreef eerder een familiekroniek over de Wiggerts en maakte in 2015 een boek over Hoogerheide dat toen driekwart eeuw bestond. „Het beeld kwam ook aan bod. Dat stond toen al bijna veertig jaar op het Philipsterrein in Hilversum. Een mooi moment om het beeld terug te halen naar de club vond de voorzitter. Dat gebeurde een jaar later. En voor mij is het nu een mooi moment om het verhaal van het beeld boven water te halen.” Bertus Wiggerts deelt het verhaal van de naakte vrouw graag met de lezers. 

Philips

Het verhaal van de Naakte vrouw met twee reetjes en sperwer begint in 1942. Philips koopt in dat jaar voor de sport en ontspanningsclubs van het personeel de villa aan de Ceintuurbaan 2 (nu kinderopvang Koningskinderen). Kunstenaar Starreveld krijgt van Philips de opdracht om een beeld te maken als cadeau voor de Nederlandsche Seintoestellen Fabriek (NSF) die dan 25 jaar bestaat. De NSF is eigendom van Philips en als plek voor het beeld kiest Philips de tennisclub die naast de villa ligt. Over die plek is Starreveld meteen laaiend enthousiast. Naast de banen met een vergezicht als achtergrond. De heide was toen nog doorzichtig tot Bussum aan toe.

In 1946 wordt het beeld dat een cadeau is van Philips onthuld op tennisclub Hoogerheide in Hilversum.

Duitsers

Het beeld, gemaakt uit een stuk obernkircher zandsteen in de Amsterdamse steenhouwerij Tetterode, is in april 1943 klaar. Over de naam van het beeld is wat onduidelijkheid. Hij gaf het in eerste instantie de naam Naakte vrouw met twee reetjes en sperwer, in een later interview had hij het over Een vrouwenfiguur met hinde en jong hertje. De Duitse bezetter heeft lucht gekregen van de opdracht van Philips en dreigt het beeld in stukken te slaan. Starreveld weigert zich in te schrijven bij de Kultuurkamer en is daardoor in de ogen van de Duitsers illegaal actief. Het beeld gaat in het geheim naar Hilversum en wordt, zo vertelt de kunstenaar in een interview in de jaren tachtig, in de wijk Trompenberg begraven om het te verstoppen voor de bezetter. In de uitgave ’Nieuws-golf’ van 1946 het bedrijfsblad van Philips staat een ander verhaal. Het beeld zou zijn ingemetseld in de garage van de tuinmanswoning van Ceintuurbaan 2. In het najaar van 1945 komt het beeld tevoorschijn en wordt het tijdelijk teruggebracht naar Amsterdam voor de tentoonstelling  ’Kunst in Vrijheid’.

Na winst werd er vaak geposeerd bij de Naakte vrouw.

Tennisjurkje

In de zomer van 1946 wordt het beeld opnieuw naar Hilversum vervoerd waar het een paar maanden later feestelijk wordt onthuld op de plek naast de tennisbanen. De club beschikt dan over vier banen. Uitkijkend over de spelers en de banen wordt de naakte vrouw in de 31 jaar die volgen een mascotte en ankerpunt voor de club. Bij de leden staat ze al snel bekend als Jachtgodin of de Naakte Jachtgodin. Ze is een geliefd decor voor teams en individuele spelers die na een gewonnen wedstrijd op de foto gaan. Een paar jaar speelt ze een prominente rol in het clubblad ’Slagschaduw’ dat sinds 1948 verschijnt. In het archief van Hoogerheide zijn alle exemplaren bewaard. Ze kreeg een vaste plaats in het blad maar niet zoals Starreveld het beeld had gemaakt. Dat was te pikant blijkbaar. Philipsmedewerker Ben Fokker tekende veel voor het clubblad en had haar een keurig jurkje aangetrokken. De functie van het beeld  in het blad was duidelijk. Zij kon wat losse en soms kritische opmerkingen over de club maken. Als tekenaar Fokker eind jaren vijftig wordt overgeplaatst naar Eindhoven verdwijnt het beeld uit het blad.” „Philips verkoopt in 1977 villa Hoogerheide, waarna de tennisclub zelfstandig verdergaat. Het beeld van Starreveld neemt Philips mee naar de panden van het bedrijf aan de Anton Philipsweg. Het blijft daar staan als Philips in 2012 vertrekt en raakt enigszins in de vergetelheid. Het is een tijdje onduidelijk wie nou de eigenaar is van het beeld. Het bestuur zoekt het samen met de Stichting Pieter Starreveld Beeldhouwer uit. De conclusie is duidelijk: Philips is de eigenaar. Hoogerheide wil haar dolgraag terug op de oorspronkelijke plek. Philips is gecharmeerd van het idee en werkt graag mee aan terugkeer naar de tennisclub.


Bertus Wiggerts: "Prachtig gestileerd beeld"

De terugkeer

Begin 2016 is het zover. De naakte vrouw met reetjes en sperwer komt na 39 jaar weer terug op Hoogerheide. Niet meer pal naast de baan, daar staan nu een bankje en een prullenbak. Ze staat bij de ingang. De rol die ze ooit in de geschiedenis van de club speelde heeft ze niet meer. De invloed van Philips op de club is immers allang verdwenen. Spelers lopen het terrein op, zien het en lopen door. Maar ach, als club zijn we blij met de terugkeer. Mooi om nu weer even de aandacht op de Godin en haar maker Pieter Starreveld te vestigen. Want naast een interessante geschiedenis is het ook een ongelooflijk mooi, fijnzinnig gestileerd beeld.

Beeld was cadeau van bedrijven van Philips

Op de sokkel van Naakte vrouw met twee reetjes en sperwer staat ’1918 27 februari 1943’, de datum van het 25-jarig jubileum van de NSF. Daarnaast  staat de tekst: ’Aangeboden door Philips. Pope. Volt. Philips-van Houten. Johan de Witt’. Het gaat om de namen van bedrijven die door Philips zijn overgenomen en onder de vlag van het concern nog een tijd hun eigen naam droegen. Pope’s metaaldraadlampenfabriek (Pope) in Venlo werd in 1920 overgenomen. In dat jaar ging ook de Volt lampenfabriek in Tilburg over naar Philips. Met van Houten en Zonen (vitamineproducten) in Weesp had het bedrijf sinds 1930 een joint venture. 

Liefde voor vrouwelijk naakt en dieren

Kunstenaar Pieter Starreveld werd in 1911 geboren in Koog aan de Zaan en volgde van 1929 tot 1932 de opleiding  aan de Rijksacademie in Amsterdam. Het beeld ’De naakte vrouw met reetjes en sperwer’ maakte hij in 1942. In zijn beginjaren ontwierp hij ook veel beeldhouwwerken voor gebouwen. Bekend is het bronzen beeld de Etherzaaier dat sinds 1951 op de gevel van het oude AVROgebouw aan de ’s-Gravelandseweg in Hilversum hangt. Het beeld Sport  & Spel (1966) dat aan de Jan van der Heijdenstraat in Hilversum staat is ook van de kunstenaar. Net als de  gevelsteen De Inghof aan de Eemnesserweg in Blaricum. Zijn hele leven ging zijn voorliefde uit naar het vrouwelijk naakt, portretten en dierenfiguren. Zijn ambachtelijke kennis en productiviteit waren opvallend groot. Hij kreeg veel opdrachten en exposeerde op tal van tentoonstellingen.

Nieuwscategorieën


Reacties

Er zijn nog geen reacties op nieuwsberichten.
Om te kunnen reageren dien je ingelogd zijn. Inloggen

Vragen?

logo

E-mail

[email protected]

Telefoon

+31 35 621 6692

Address

Ceintuurbaan 2a
1217 HN Hilversum